Egzamin klasyfikacyjny, egzamin poprawkowy, sprawdzian wiadomości i umiejętności – nowa procedura, punkty sporne i najbardziej powszechne błędy popełniane przy organizacji egzaminów

W ostatnich latach procedury przeprowadzania egzaminów wewnętrznych były gruntownie zmieniane i dostosowywane do obowiązujących podstaw programowych. Niezmienne pozostały ich założone cele. Sprawdzian wiadomości i umiejętności służyć ma diagnozie osiągnięć określonych w dokumentach programowych oraz – w konsekwencji – selekcji uczniów związanej z rekrutacją do szkół na kolejnym etapie edukacji. Diagnoza dostarcza cennej wiedzy na temat funkcjonowania każdego ucznia jako jednostki oraz jako członka społeczności szkolnej. Wyniki sprawdzianu wiadomości i umiejętności umożliwiają podniesienie efektywności pracy dydaktycznej, opiekuńczej i wychowawczej. Należy pamiętać, że diagnoza jest działaniem wstępnym, którego rezultat ma wpływ na poprawę funkcjonowania dziecka. Nieprzeprowadzenie diagnozy uniemożliwia zaplanowanie i realizację procesu dydaktycznego, dostosowanego do indywidualnych możliwości i potrzeb ucznia.

Sprawdzian wiadomości i umiejętności i jego funkcja diagnostyczna

Jak podaje Joanna Dobkowska, o realizacji funkcji diagnostycznej oraz różnicującej sprawdzianu wiadomości i umiejętności można mówić jedynie w przypadku egzaminu maturalnego. Wyniki egzaminów przeprowadzanych pomiędzy kolejnymi etapami kształcenia (sprawdzian organizowany na koniec szóstej klasy szkoły podstawowej, zbliżający się egzamin ósmoklasisty oraz egzamin gimnazjalny) ze względu na nieustające zmiany formuły pomiaru i zakresu ocenianych umiejętności, mogą być wykorzystywane w procesie rekrutacji do szkół wyższego szczebla, lecz niewiele mówią o rzeczywistych umiejętnościach uczniów. Nawet najlepsza formuła sprawdzianu wiadomości i umiejętności stanie się bezużyteczna, jeżeli pojedyncze zadania umieszczone wewnątrz arkusza okażą nietrafne lub będą zawierać błędy merytoryczne, dydaktyczne lub pomiarowe. Joanna Dobkowska dodaje, że w takim przypadku można podważyć rzetelność całego arkusza, co implikuje wątpliwości dotyczące sensu przeprowadzania egzaminu wewnętrznego i jego funkcji różnicującej.

Egzamin klasyfikacyjny w ujęciu praktycznym

Zbliża się czas, w którym konieczne będzie podsumowanie półrocza pracy jednostki oświatowej. Wiąże się z tym m.in. obowiązek przeprowadzenia klasyfikacji śródrocznej uczniów. Z braku podstaw do ustalenia śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej z powodu nieobecności ucznia na zajęciach dydaktycznych przekraczających połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w szkolnym planie nauczania, uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych. Uczeń nieklasyfikowany z powodu usprawiedliwionej nieobecności może jednak przystąpić do egzaminu klasyfikacyjnego. W przypadku ucznia nieklasyfikowanego z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności – jego wniosek lub na wniosek rodziców lub opiekunów prawnych, Rada Rada Pedagogiczna może wyrazić zgodę na przeprowadzenie egzaminu klasyfikacyjnego. Odrębne przepisy regulują procedurę klasyfikacji ucznia, który uzyskał zezwolenie na indywidualny tok nauki z jednego lub więcej obowiązkowych zajęć edukacyjnych. Podstawą prawną w tym przypadku jest art. 115 ust. 3 Prawa oświatowego, zgodnie z którym uczeń realizujący indywidualny tok nauki jest klasyfikowany na podstawie egzaminu klasyfikacyjnego. Takie egzaminy są przeprowadzane zgodnie z przepisami art. 44l ustawy o systemie oświaty i przepisami wydanymi na podstawie art. 44zb ustawy o systemie oświaty. Z wyżej wymienionych przepisów wynika, iż egzamin klasyfikacyjny dla ucznia objętego indywidualnym tokiem nauki przeprowadzany jest nie później niż w dniu poprzedzającym dzień zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych.

Egzamin poprawkowy – podstawa prawna

Uczeń, który w wyniku klasyfikacji rocznej otrzymał negatywną ocenę klasyfikacyjną z jednych albo dwóch obowiązkowych zajęć edukacyjnych, może przystąpić do egzaminu poprawkowego z tychże przedmiotów. Procedurę przeprowadzania egzaminu poprawkowego reguluje Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2017 roku w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. 2017 r., poz. 1534, z późn. zm.). Egzamin poprawkowy przeprowadza się zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej. Egzamin poprawkowy z takich przedmiotów jak plastyka, muzyka, technika, informatyka i wychowanie fizyczne ma przede wszystkim formę zadań praktycznych. Podobnie w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe egzamin poprawkowy z zajęć praktycznych, laboratoryjnych i innych obowiązkowych zajęć edukacyjnych, których programy nauczania przewidują prowadzenie ćwiczeń lub doświadczeń, ma formę zadań praktycznych.

Wypełnianie dokumentacji szkolnej według zmienionych przepisów

Jak podaje Jan Lewandowski, zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty, jak i ustawy Prawo oświatowe, podstawową działalnością szkoły jest realizowanie zadań związanych z jej głównymi funkcjami – dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Oznacza to, że wszystkie działania związane z realizacją działań szkolnych muszą być odpowiednio udokumentowane. Kwestia prawidłowego w wypełniania dokumentacji szkolnej została dokładnie unormowana i ujednolicona w konkretnej regulacji prawnej. W obecnym stanie prawnym zagadnienia dotyczące dokumentów szkolnych reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 roku w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 maja 2017 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych. Wspomniane rozporządzenie reguluje procedurę wypełniania dokumentacji szkolnej związanej z przebiegiem nauczania, działalnością wychowawczą i opiekuńczą oraz rodzajów tej dokumentacji przez ww. publiczne szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, a także przez publiczne przedszkola i publiczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 3–8 ustawy Prawo oświatowe.

W stosunku do wcześniej obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 sierpnia 2014 roku, w zakresie wypełniania dokumentacji szkolnej dokonano następujących zmian:

  • Uwzględniono nowy ustrój szkolny,
  • Wprowadzono przepisy odnoszące się do egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie z danej części tego egzaminu,
  • Określono procedurę postępowania w przypadku zniszczenia protokołów indywidualnych części ustnej egzaminu maturalnego z danych przedmiotów oraz protokołów dotychczasowych egzaminów dojrzałości,
  • Określenie „tygodniowy plan zajęć edukacyjnych” zastąpiono określeniem „tygodniowy rozkład zajęć”, a „semestralny plan zajęć edukacyjnych” zastąpiono określeniem „semestralny rozkład zajęć”,
  • Określenie „forma elektroniczna dziennika” zastąpiono określeniem „postać elektroniczna dziennika”,
  • Uzupełniono katalog dokumentów gromadzonych w indywidualnych teczkach dzieci, uczniów, uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, słuchaczy i wychowanków.

Warto w tym miejscu podkreślić, iż w odróżnieniu od dokumentacji czysto ewidencyjnej, w jednostce oświatowej jest wypełniana dokumentacja szkolna odwzorowująca przebieg procesu edukacyjnego. Do tej grupy dokumentów szkolnych zaliczane są dzienniki.

Wypełnianie dokumentacji szkolnej związanej z zakończeniem roku szkolnego

Jak uniknąć powszechnych błędów popełnianych przy organizacji egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego, sprawdzianu wiadomości i umiejętności? Na jakie zmiany w zakresie organizacji pracy szkoły należy zwrócić uwagę? Jakie są zasady wypełniania dokumentacji szkolnej związanej z zakończeniem roku szkolnego? Dowiedzą się tego Państwu uczestnicząc w ogólnopolskim Kongresie dla Dyrektorów Szkół i Przedszkoli, który odbędzie się 24 maja 2019 roku w Warszawie.